Netanyahu, Trump’ın iktidara dönmesinden bu yana ABD’ye yaptığı yedinci ziyaretle diğer tüm dünya liderlerinden daha fazla temas kurdu. Ancak bu kez, İran savaşıyla ilgili gelişmeleri görüşmek ve Trump’ın diplomatik tavizler vermemesini istemek amacıyla birkaç haftadır Beyaz Saray’a davet edilmek için uğraşıyordu. ABD’li bir yetkiliye göre, Trump görüşmeye direniyordu ve bazı Beyaz Saray yetkilileri, İsrail’in medya sızıntıları yoluyla bir görüşme sağlamaya yönelik girişimlerinden hayal kırıklığına uğramıştı.
İki isim en son şubat ayında bir araya geldiklerinde, İran’a karşı ortak askeri harekatın temellerini atmışlardı. Savaşın açılış saldırıları, benzeri görülmemiş bir askeri koordinasyonun göstergesi oldu. Savaş uzadıkça ve İran rejimini devirme hedefine ulaşılamayınca aralarındaki uçurum belirginleşti. Netanyahu baskıyı sürdürmek isterken, Trump bir çıkış yolu arıyordu.
Savaş öncesinde Trump, ABD’li yetkililer tarafından çatışmanın kontrol altına alınacağı ve birkaç hafta süreceği konusunda ikna edilmişti. Bir ABD yetkilisine göre, aylar sonra mevcut durum karşısında duyduğu öfke, küfür dolu özel görüşmelere ve Tahran rejiminin bir zamanlar beklediği gibi geri adım atmamasına yönelik öfkeye yol açtı.
GAZZE’DE ULUSLARARASI GÜÇ ADIMI
İsrail’de yayın yapan Kanal 12 televizyonunun haberine göre, Netanyahu, Trump ile görüşebilmek için Uluslararası İstikrar Gücü’nün Gazze Şeridi’ne konuşlandırılmasını onayladı. Beyaz Saray yetkilileri, Washington yönetiminin istekleri doğrultusunda somut bir diplomatik adım atılması gerektiği mesajını İsrail’e iletmişti.
Netanyahu’nun bu kararı Trump’a “jest yapmak” amacıyla aldığı belirtilirken, İsrail’in daha önce ISF’nin Gazze’ye girebilmesi için öne sürdüğü “Hamas’ın silahsızlandırılması” şartından vazgeçtiği ifade edildi. Netanyahu’nun Trump ile görüşebilmek için ISF’nin Gazze’ye konuşlandırılmasını onaylamak üzere güvenlik kabinesi toplantısını öne çektiği kaydedildi.
Kanal 12’ye konuşan ismi açıklanmayan İsrailli bir yetkili, Netanyahu’nun bu kararı Trump’a “jest yapmak” amacıyla aldığını ileri sürdü. Yetkili ayrıca, bu adımla İsrail’in daha önce ISF’nin Gazze’ye girebilmesi için öne sürdüğü “Hamas’ın silahsızlandırılması” şartından vazgeçtiğini savundu.
Netanyahu, dün güvenlik gerekçesiyle uçuş saatini önceden kamuoyuyla paylaşmadan, ülkenin güneyindeki Birüssebi kentinde bulunan Nevatim Askeri Hava Üssü’nden Washington’a hareket etmişti. Netanyahu ile Trump gün içinde görüşecek.
LÜBNAN’DA ATEŞKES GERİLİMİ
Axios’un haberine göre Trump, Netanyahu’yu Hizbullah’a karşı savaşı durdurmaya zorlarken, Lübnan da bir başka sürtüşme noktası haline geldi. Haziran başlarında yaptığı telefon görüşmesinde Trump, Netanyahu’ya, “Artık herkes senden nefret ediyor… herkes bu yüzden İsrail’den nefret ediyor” dedi.
İsrail, bir ay önce Lübnan ile üçlü bir anlaşmaya vardı ancak Hizbullah’ın silahsızlandırılması olmadan güney Lübnan’dan tamamen çekilmeyi reddediyor. Toplantı hakkında bilgi sahibi bir İsrail kaynağına göre, Netanyahu pazar günü güvenlik kabinesine, Trump yönetiminin İsrail güçlerini Lübnan’ın yanı sıra Gazze ve Suriye’deki mevzilerinden de geri çekmek istediğini söyledi.
CNN International’a konuşan bir kaynak, Netanyahu’nun bu fikre karşı çıkmayı planladığını açıkladı. Lübnan içinde ateşkesi tehdit eden bombardımana devam ettiği için Trump, Netanyahu’yu “çılgın” ve “zor” olarak nitelendirdi. Ayrıca, Trump’ın savaş hedeflerinden sapması nedeniyle onu telefonda sert bir şekilde eleştirdi.
YENİ ANLAŞMAZLIKLAR: F-35 VE NÜKLEER ANLAŞMA
Son haftalarda iki konu daha gündeme geldi. Trump’ın Türkiye’ye gelişmiş F-35 hayalet savaş uçakları satma planları ve ABD-Suudi Arabistan sivil nükleer anlaşması, İsrail ile ABD arasında tansiyonu yükseltti. İsrailli yetkililer, ilkinin ülkenin niteliksel askeri üstünlüğünü aşındırabileceğinden, ikincisinin ise bölgesel bir nükleer silahlanma yarışını tetikleyebileceğinden endişe duyuyor.
Trump, Suudi Arabistan anlaşmasını kamuoyunda İsrail ile normalleşme ve İbrahim Anlaşmaları’nın genişletilmesiyle ilişkilendirmiş olsa da, Riyad bu tür bir bağlantıyı doğrulamadı.
Türkiye’ye olası savaş uçağı satışları ve Netanyahu’nun bu anlaşmaya karşı çıkmasıyla ilgili pazartesi günü demeç veren Trump, satışlara “kimsenin” değil, kendisinin karar verdiğini söyleyerek Türkiye’yi “muazzam bir müttefik” diye niteledi.
Trump, en azından kamuoyu önünde, bu durumdan Netanyahu’yu sorumlu tutmadı. Ancak iki ismin amaçlarında İran’ın ötesine uzanan farklılık gerilimi artırıyor.
NETANYAHU’NUN PLANLARI
Netanyahu, pazartesi günü yola çıkmadan önce “Gündemdeki tüm konuları, başta İran olmak üzere, görüşmeyi planlıyorum. Elbette amacımız güvenliğimizi sağlamak ve çevremizdeki barış çemberini genişletmektir” dedi.
Netanyahu, Trump’a İran’ın nükleer ve askeri yeniden yapılanmasının durumu hakkında yeni istihbarat sunmayı planlıyor. İsrailli bir kaynak, Tel Aviv’in “Trump’ın, en azından Kasım ayındaki ABD seçimlerinden önce, tam bir savaşa yeniden başlamaya pek ilgi duymadığını” değerlendirdiğini söyledi. İsrail lideri, nisan ayındaki ani ateşkes konusunda Trump’la kamuoyu önünde yüzleşmekten kaçındı, ancak siyasi müttefikleri İran’la yapılan anlaşmayı sert bir dille eleştirdi.
Netanyahu yanlısı medya kuruluşları, anlaşmanın mimarları olan Başkan Yardımcısı JD Vance, Jared Kushner ve Steve Witkoff’u açıkça hedef aldı. Vance ise Netanyahu’nun kabine üyelerini İran müzakerelerini sabote etmek ve Amerikan kamuoyunu anlaşmaya karşı etkilemek için çalışmakla suçlayarak, İsrail’in “geriye kalan tek güçlü müttefikini” yabancılaştırdığı konusunda uyardı.
Trump’ın özel temsilcileri Jared Kushner (solda) ve Steve Witkoff
‘TAKTİKSEL ANLAŞMAZLIKLAR’
İsrailli bir kaynak, Netanyahu’nun Türkiye’ye yapılacak herhangi bir silah satışı veya Suudi Arabistan ile nükleer işbirliğinin İsrail’in askeri üstünlüğünü tehlikeye atmayacağına dair güvenceler isteyeceğini söyledi. Ayrıca, Obama döneminde imzalanan ve süresi dolmak üzere olan mutabakatın yerine geçecek yeni bir uzun vadeli ABD-İsrail savunma anlaşması konusunda da ilerleme kaydedilmesini talep edecek.
Kaynak, “Netanyahu savaştan uzaklaşıp başka konulara, örneğin Suudi Arabistan ile bir güvenlik anlaşmasına, belki de normalleşmeye geçmek ve seçimlerde kullanabileceği konularda Trump ile koordinasyon sağlamak istiyor” dedi.
Netanyahu, sürtüşmeleri “taktiksel” anlaşmazlıklar olarak nitelendirerek, ilişkilerin her zamanki kadar yakın olduğunu savundu.
Ancak bir İsrail yetkilisi, Trump ile görüşmenin planlanmasının zaman aldığını ve başlangıçta “engellendiğini” söyledi. Görüşme, Netanyahu’nun ABD Senatörü Lindsey Graham’ın cenazesine katılacağını açıklamasının ardından kesinleşti.
NETANYAHU BASKI ALTINDA
Netanyahu için riskler her zamankinden daha yüksek. En son anketlere göre, ekim ayındaki seçimde bir dönem daha görev yapabilmek için gereken çoğunluğun çok gerisinde kalıyor. Trump uzun zamandır en değerli kampanya varlıklarından biri ve Washington’daki etkisini sürdürmesi Netanyahu için önemli. Netanyahu hâlâ seçim öncesi bir ziyaret için Trump’ı İsrail’de ağırlamayı umuyor.
Yetkililere göre Trump, Netanyahu’nun ekim ayındaki İsrail ulusal seçimleri öncesinde karşı karşıya kaldığı siyasi baskıların son derece farkında ve başbakana verdiği desteğin kritik önem taşıyabileceğinin bilincinde. Trump, geçen hafta New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani’nin seçim kampanyası sırasında verdiği sözü geri çekmeyi reddetmesinin ardından Netanyahu’nun ABD’ye gelmesi halinde tutuklanmayacağını söylemesi de dahil olmak üzere, seçici bir şekilde destek gösterdi.
GÖRÜŞMENİN DETAYLARI
Dikkat çekici olan, toplantının şu anda halka açık bir fotoğraf çekimi içermesi planlanmamasıdır. Ancak şubat ayındaki görüşmeleri de savaş öncesi hassas askeri planlama nedeniyle kameralardan uzak tutulmuştu. Bu seferki gizlilik, İran’a karşı bir sonraki harekatı veya bir sonraki ateşkes etrafındaki gerilimleri gizleyebilir.
Üst düzey bir ABD yönetim yetkilisi, Trump’ın Netanyahu ile “güçlü bir ilişkisi” olduğunu ve İsrail’in Amerikan başkanından daha büyük bir dostu olmadığını söyledi. Yetkili CNN’e verdiği demeçte, “ABD ve İsrail’in İran rejiminin nükleer silah geliştirme yeteneğini engellemek için attığı cesur adımlar sayesinde Amerikalılar ve dünyanın dört bir yanındaki müttefiklerimiz zaten daha güvende” dedi.
Netanyahu ile Trump arasındaki görüşme, iki ülke arasındaki ittifakın geleceği ve bölgesel dengeler açısından kritik önem taşıyor. İki liderin, İran başta olmak üzere, Gazze, Lübnan ve Suriye’deki askeri varlıklar, Türkiye’ye F-35 satışı ve Suudi Arabistan ile nükleer anlaşma gibi konularda nasıl bir mutabakata varacağı merak konusu. Netanyahu’nun Trump’ı ikna etme çabaları ve Trump’ın seçim öncesi hesapları, görüşmenin seyrini belirleyecek.
